Voorlezen hoort voor veel gezinnen bij peuters en kleuters. Een boekje voor het slapen, samen plaatjes kijken, nog één verhaaltje en dan echt naar bed.
Maar zodra een kind in groep 3 of 4 zelf kan lezen, verdwijnt het voorlezen vaak langzaam. Dat is eigenlijk vreemd. Zelf kunnen lezen betekent niet dat een kind niets meer heeft aan voorgelezen worden.
Voorlezen bouwt taal op vóór een kind zelf leest
Voor jonge kinderen is de wetenschappelijke onderbouwing behoorlijk sterk. Het Amerikaanse National Early Literacy Panel analyseerde onderzoek naar shared reading en vond gemiddeld positieve effecten op mondelinge taalvaardigheid en kennis van geschreven taal. Bron: National Early Literacy Panel.
Een latere meta-analyse van 19 gerandomiseerde onderzoeken met 2.594 kinderen van één tot zes jaar vond eveneens positieve effecten van gezamenlijke boekleesinterventies op zowel expressieve als receptieve taal. Bron: Dowdall e.a. (2020). Een andere meta-analyse van 38 studies met 2.455 kinderen laat specifiek zien dat kinderen nieuwe woorden leren tijdens gezamenlijk voorlezen. Bron: Flack, Field & Horst (2018).
Voorlezen is dus veel meer dan gezellig samen een verhaal horen. Een kind komt woorden, zinsconstructies, ideeën en verhaalstructuren tegen die in alledaagse gesprekken veel minder vaak voorkomen.
Ook zwakkere lezers hebben er later nog iets aan
Juist wanneer een kind zelf nog moeizaam leest, kan voorlezen een brug vormen. Een synthese van 29 onderzoeken naar kinderen van drie tot acht jaar met een verhoogd risico op leesproblemen vond positieve effecten van voorleesinterventies op onder meer taal, fonologisch bewustzijn, tekstbegrip, kennis van geschreven taal en woordenschat. Bron: Swanson e.a. (2011).
Dat is logisch. Een kind kan inhoudelijk vaak al veel meer begrijpen dan het zelfstandig soepel kan lezen. Door voor te lezen haal je de technische inspanning tijdelijk uit de weg. Daardoor kan het kind wel kennismaken met rijkere taal en moeilijkere verhalen.
En sterke lezers dan?
Ook daar hoef je niet automatisch te stoppen. De harde effectstudies naar ouderlijk voorlezen zijn bij oudere, sterke lezers minder uitgebreid dan bij jonge kinderen. Daar moeten we eerlijk over zijn. Maar we weten wel dat luisterbegrip een belangrijke bouwsteen is van begrijpend lezen en gedurende de basisschool steeds belangrijker wordt. Bron: Hogan, Adlof & Alonzo (2014).
Voorlezen geeft bovendien de mogelijkheid om samen een boek te kiezen dat een kind zelfstandig misschien nog niet zou pakken. Een langer verhaal. Moeilijkere woorden. Een onderwerp buiten de eigen vertrouwde wereld. Niet omdat het een les moet worden, maar omdat je samen iets kunt lezen dat nét boven het gewone niveau ligt.
Maak er geen overhoring van
Voorlezen werkt niet beter doordat je na iedere bladzijde een toets afneemt. Praten over een boek kan waardevol zijn, en onderzoek naar interactief voorlezen laat zien dat vragen, reageren en samen woorden bespreken het leren kunnen ondersteunen. Maar dat gesprek mag natuurlijk blijven.
“Wat denk jij dat er gaat gebeuren?”
“Ik snap niet waarom hij dat deed.”
“Nog één hoofdstuk?”
Dat is iets heel anders dan een kind na ieder hoofdstuk laten bewijzen dat het heeft opgelet.
Voorlezen en zelf lezen horen bij elkaar
De grote meta-analyse van Mol en Bus laat een doorlopende lijn zien: van samen boeken lezen voordat kinderen zelfstandig kunnen lezen naar steeds meer eigen leeservaring later. Veel blootstelling aan boeken hangt gedurende de ontwikkeling samen met betere taal- en leesvaardigheden. Bron: Mol & Bus (2011).
Voorlezen hoeft zelfstandig lezen daarom niet te vervangen. Het kan ernaast bestaan.
Laat je kind zelf meters maken. Maar blijf ook samen boeken ontdekken.
Een kind is niet te oud om voorgelezen te worden alleen omdat het inmiddels zelf kan lezen.
Bronnen
- National Early Literacy Panel – Developing Early Literacy.
- Dowdall e.a. (2020) – Shared Picture Book Reading Interventions for Child Language Development: A Systematic Review and Meta-Analysis.
- Flack, Field & Horst (2018) – The effects of shared storybook reading on word learning: A meta-analysis.
- Swanson e.a. (2011) – A synthesis of read-aloud interventions on early reading outcomes among children at risk for reading difficulties.
- Hogan, Adlof & Alonzo (2014) – On the importance of listening comprehension.
- Mol & Bus (2011) – To read or not to read.
